علوم زمـــــــــین || زمینی [نقطه] آی آر

زون کپه داغ

این زون به صورت باریکه طویلی درشمال خراسان و ادامه بخش شمالی آن در ترکمنستان قرار دارد بنابراین ، منطقه ی مرزی شمال شرقی ایران با ترکمنستان به شمار می آید. حد جنوبی کپه داغ به بینالود محدود می شود. حد شمالی آن با فلات توران گسلی است. بنا به نوشته ی نبوی گسل عشق آباد در ترکمنستان با روند N315- 310 درجه ،جدا کننده ی این زون از پهنه ی توران است و دنباله ی این گسل درناحیه ی سرخس ایران هم دیده می شود. این زون پس از کوهزایی کیمرین پیشین ، یعنی هنگامی که ظاهرا تصادف وبرخورد بین ایران وتوران خاتمه یافت به صورت حوضه ی رسوبی درمی آید و در آن از ژوراسیک تا میوسن ،رسوبات ضخیمی بدون نبود چینه شناسی مهم ولی با رخساره های متنوع روی هم انباشته شده است .این رسوبات اساسا شامل شیل ، آهک ، مارن ، ماسه سنگ ، و گاهی کنگلومرا و سنگ های تبخیری است که در انتها به وسیله ی لایه های قرمز رنگ ، خشکی مشابه تشکیلات قرمزبالایی به سن بعد از الیگوسن زیرین ،یا احتمالا میوسن پوشیده می شود .مجموع سری های مذکوربه طور دگرشیب در زیر کنگلومرای پلیوسن قرار دارد

مرحوم دکتر افشار حرب در پی سنگ این منطقه چهار گسل اصلی تشخیص داده است که حداقل پیش از ژوراسیک فعال بوده اند . این گسل ها بعدها و طی حرکات کمپرسیونی بعدی ، ازحالت عادی به گسل معکوس تغییر وضع داده اند. گسل های کپه داغ باحاشیه ی قدیمی قاره ی پلاتفرم توران جنوبی در پالئوزوئیک و بخشی از تریاس تطبیق می کند

در ناحیه ی آق دربند در زیر سنگ های رسوبی دوران مزوزوئیک این حوضه ی رسوبی ، سنگ های قدیمی تری که متعلق به دونین تا تریاس است مشاهده می شوند که تنها رسوبات دونین آن دگرگونی خفیفی را متحمل شده و احتمالاً این دگرگونی به فاز هرسی نین متعلق است ، زیرا رسوبات ژوراسیک و کرتاسه ی کپه داغ به 6000 متر می رسد که از رسوبات زاگرس همین زمان زیادتر است

از ویژگی های اصلی این زون نبود فعالیت ماگمایی در طول پیدایش و دوام این حوضه ی رسوبی است. با وجود این ، درمرز جنوبی کپه داغ فوران بازالتی کواترنر نیز گزارش شده است که آن را به چین خوردگی اواخر پلیوسن مربوط می دانند و چین های ملایمی به رسوبات کپه داغ داده است .لازم به ذکر است که درحوضه ی کپه داغ ، مانند زاگرس حرکات کوهزایی مهمی بعد از دوره ی لیاس اتفاق نیفتاده است و تنها آثار حرکات خشکی زایی مختصر دربرخی از مواقع مشاهده می شود. چنان که طی پالئوسن هیچ چین خوردگی در آن به وجود نیامد. ولی این منطقه موقتا ازسطح آب بالا آمد و به دنبال آن ، از زمان ائوسن – الیگوسن شروع به فرونشست کرد .با توجه به تغییر ضخامت لایه ها طی دوران مزوزوئیک و ترشیر ، می توان نتیجه گرفت که محور فرورفتگی به تدریج درجهت قسمت های جلویی فلات توران منحرف شد. روند کلی این زون همان روند گسل عشق آباد است که فرورفتگی کشف رود با همین روند به وجود آمده است