علوم زمـــــــــین || زمینی [نقطه] آی آر

گسل ، انواع و مشخصات آن (منبع : دانشنامه رشد)

•گسل‌ها عبارت از شکستگی‌هایی هستند که در آنها ، سنگهای طرفین صفر شکستگی ، به موازات این صفحه لغزش پیدا می‌کنند و به کمک همین مشخصه ، می‌توان آنها را از درزه‌ها تشخیص داد. لغزش گسل‌ها در انواع مختلف متفاوت است. از چند میلیمتر تا چندین کیلومتر تغییر می‌کند.

•در بعضی موارد ، یک گسله به صورت مجزا دیده می‌شود ولی در پاره‌ای حالات ، چندین گسله موازی و نزدیک به هم دیده می‌شوند که به نام منطقه گسله نامیده می‌شوند. گاهی نیز بدون این که یک شکستگی مشخص در سنگها دیده ‌شود، سنگها نسبت به هم تغییر مکان می‌یابند که منطقه بین آنها ، به نام منطقه برش موسوم است.

برای دستیابی به مطالب بیشتر کلیک کنید

نام کتاب :   زمين شناسي ايران (چینه شناسی،تکتونیک،دگرگونی و ماگماتیسم)

پدید آورنده :  دكتر علي درويش زاده

ناشر :  انتشارات امير كبير - ۱۳۷۰

درباره :

همانطور كه دانستن تاريخ و جغرافياي سرزمين ما براي هر ايراني، لازم است دانستن سرنوشت زمين شناسي ايران نيز براي دانشجويان زمين شناسي و معدن كشور ضروري به نظر مي رسد.
مطالب اين كتاب، بر اساس مصوبات كميته زمين شناسي شوراي عالي انقلاب فرهنگي تنظيم و تدوين شده است و هدف آن فراگيري و شناخت تمام مطالبي است كه به نحوي به بازسازي تاريخ زمين شناسي كشور ما ارتباط پدا مي كند.
كتاب حاضر خلاصه اي است از زمين شناسي ايران كه در 9 فصل ارائه شده است.
در فصل اول،‌كليات زمين شناسي ايران، فصل دوم تكامل پوسته زمين ايران و حركات كوهزايي، فصل سوم گسل هاي ايران و فصل چهارم به بعد به ترتيب واحد هاي زمين شناختي ايران پركامبرين، پالئوزوئيك،‌ مزوزوئيك، سنوزوئيك و كواترنر مورد بررسي قرار گرفته است.

نام کتاب :   اطلس سنگ هاي دگرگوني

پدید آورنده :  فریبرز مسعودی ، علی اکبر بهاری فر

ناشر :  دانشگاه تربیت معلم - ۱۳۸۳

درباره :

به رغم افزايش روز افزون كاربرد روشهاي گوناگون در شناسايي و مطالعه كانيها و سنگ ها هنوز مطالعه مقاطع نازك تهيه شده از سنگ ها به عنوان مقدمه اي بر روشهاي ديگر به طور گسترده كاربرد دارد. در اين ميان بررسي ميكروسكوپي سنگ هاي آذرين و رسوبي و دگرگوني اطلاعات جامع و كاملي را از سنگ ها ارائه مي كند.

اين كتاب مرجع مناسبي به زبان فارسي است و مي تواند مطالعه كنندگان سنگ هاي دگرگوني را با مطالب مربوط به اين سنگ ها آشنا و مفاهيم اوليه را تعيين كند. مطالب اين كتاب بر حسب ضرورت و بر اساس برنامه درسي دوره هاي كارشناسي زمين شناسي و معدن در 4 فصل تهيه شده است.

در بخش اول كليات و تعاريف درج شده است. در بخش دوم فابريك هاي متداول سنگ هاي دگرگوني و در بخش سوم سنگ هاي با تركيبات متفاوت را در شرايط دگرگوني مختلف مورد بررسي قرار مي گيرد. و در نهايت در بخش چهارم برخي از مواردي كه در تفسير سنگ هائي كه دگرگوني هستند بكار رفته است مورد بررسي قرار مي گيرد.

استفاده از عکسهای هوایی در زمین شناسی ، یکی از جدیدترین شاخه‌های علم زمین شناسی است که در سالهای اخیر به سرعت رشد و ترقی کرده است. بطوری که از عکسهای هوایی می‌توان نقشه های اساسی تهیه نمود و ساختمان طبقات و چینه شناسی و بطور کلی وضع زمین شناسی یک محل را مورد بررسی و مطالعه قرار داد. ولی چون ممکن است وضع محل نسبت به عکسهای هوایی تهیه شده تغییر کند، از این جهت حدود اعتماد به آنها محدود بوده ، بطوری که مطالعه و بررسی روی روی زمین را نیز ایجاب می‌نماید.

تاریخچه و سیر تحولی
•طبق گزارشات ، اولین عکسبرداری هوایی از اروپا (فرانسه) ، به وسیله Nadar در سال 1858 در پاریس انجام گردید و مقارن با او ، یعنی در همان سال ، شخص دیگری به نام Laussedat با دوربین عکاسی و فیلمهای شیشه‌ای که با خود در باسن داشت، از دهکده‌ای نزدیک پاریس عکسبرداری نمود.

•در آمریکا ، اولین عکس هوایی به تاریخ 13 اکتبر 1860 ثبت گردید.

•در اتحاد جماهیر شوروی ، تاریخ اولین عکسبرداری هوایی به سال 1886 برمی‌گردد.

•پس از اختراع هواپیما توسط برادران رایت ، اولین فیلمبرداری هوایی ، بوسیله ویلبرت رایت در سال 1909 بود، در حالیکه برای مصارف غیر نظامی ، از جنگ جهانی دوم بطور وسیع آغاز شد.

•با پیشرفت در صنایع شیمیایی و تهیه فیلم بهتر و همچنین تکنولوژی هوایی ، در مجموع این شاخه از علم توسعه پیدا نمود. مثلا ، قشر ژلاتین در 1872 بوسیله Madox و فیلم به صورت حلقه در 1885 توسط East man به وجود آمد. دوربین‌های عکسبرداری هوایی با پیشرفت‌های شگرف در صنعت و هنر ، ساختمان عدسی‌ها به حد بسیار مرغوب رسید. ساختمان انواع فیلم‌های سفید و سیاه به صورت پانکروماتیک و مادون قرمز توسعه یافت و فیلم رنگی نیز از 1935 به صورت «کداکرم» عرضه گردید. و فیلمهای رنگی نیز کاربردی عظیم در تفسیر پیدا نمود.

•تکامل هواپیماهای دور پرواز با دوربین‌های مخصوص عکسبرداری هوایی توسعه بیشتری به کار تهیه عکس داد و در نهایت ، اعزام اولین قمر مصنوعی به نام Spatnik در 4 اکتبر 1957 بوسیله شوروی سابق و سپس فرستادن ماهواره‌های دیگر به خصوص در سری ماهواره‌های مساحی منابع طبیعی ، به نام Landsat ، بوسیله آمریکا ، تهیه عکس‌های متنوع در طول موجهای گوناگون ، ابعاد جدیدی در علم سنجش از دور بوجود آمده است.

   برای دستیابی به مطالب بیشتر کلیک کنید

زون البرز(منبع : دانشنامه رشد )

تعریف کلی

پهنه رسوبى – ساختارى البرز شامل بلندی‎هاى شمال صفحه ایران است که به شکل تاقدیسی مرکب در یک راستاى عمومى شرقی – غربی، از آذربایجان تا خراسان امتداد دارد.

مورفولوژی البرز

از نگاه ژئومورفولوژی ، مرز شمالى البرز منطبق بر تپه ماهورهاى متشکل از نهشته‎هاى ترشیری و دشت ساحلى خزر است. از نگاه زمین‎شناختى، مرز شمالى البرز محدود به زمیندرز تتیس کهن است که از برخورد سنگ‎کره (Lithosphere) قاره‎اى البرز با سنگ کره توران، در تریاس پسین به وجود آمده است. ولى، در بیشتر نقاط، محل زمیندرز با ورق‎هاى رانده شده از شمال به جنوب پوشیده شده است. حد جنوبى البرز چندان روشن نیست. گسل تبریز ، گسل گرمسار ، گسل سمنان و گسل عطارى، مرز جنوبى البرز دانسته شده‎اند. ولى چنین به نظر می‎رسد که مرز شاخصى در مرز جنوبى البرز وجود نداشته باشد و گذر از پهنه ایرات مرکزی به پهنه البرز تدریجى باشد. از نظر کوه‎نگارى، مرز غربی البرز تا قفقاز کوچک و مرز شرقی آن تا کوه‎هاى پاراپامیسوس افغانستان گسترش دارد.

برای دستیابی به مطالب بیشتر کلیک کنید

رشته کوه های بینالود با روند تقریبی شمال غرب – جنوب شرق ، بین صفحه مستحکم توران و خرده قاره ی ایران مرکزی محاط شده است. مرز جنوبی آن گسل میامی یا گسل شاهرود و حد شمال غربی آن را گسل سمنان می دانند. گسترش واقعی این زون بین نواحی شمال سبزوار و نیشابور تا مشهد است ولی با توجه به این که درزون مورد بحث زمین های دگرگون شده و آذرین وجود دارد که درآن سوی مرز (افغانستان) نیز قابل تعقیب است بنابراین ، حد شرقی این زون رابه ادامه ی هندوکش غربی درافغانستان محدود می کنیم

این زون بخشی از البرز را شامل است که از نظر زمین شناسی ، اختصاصات ویژه ای دارد. واحد زمین شناسی بینالود را زون تدریجی بین ایران مرکزی والبرز درنظر می گیریم زیرا رسوبات و رخساره های پالئوزوئیک این زون شبیه البرز است

البرز شرقی یک زون مستقل به حساب نمی آید ، بلکه جزئی از ایران مرکزی است که درآن رسوبات اپی کانتی ننتال epicontinental پالئوزوئیک تقریبا در همه جا مشاهده می شود ، ولی دربخش های بالا آمده (هورست) به طورمحلی ، قسمت هایی از ردیف های رسوبی حذف شده و در آن نبود چینه شناسی مشخصی دیده می شود. به علاوه زون مزبور ، طی دونین پسین – کربونیفر با البرز غربی و مرکزی و درپرمین با سایر قسمت های ایران از نظر حوضه ی رسوبی وضع تقریبا مشابهی داشته ودرارتباط بوده است.

مجموعه ی آذرین و دگرگونی این زون که به ویژه درجنوب و مغرب مشهد بیرون زدگی دارد ، شامل سه فاز دگرگونی ناحیه ای و دو مرحله ی گرانیت زایی است و در آن توده های اولترابازیک نیز وجود دارد.در مورد سن این مجموعه های دگرگونی و آذرین اتفاق نظروجود ندارد ، برخی آن را پرکامبرین و بعضی به ژوراسیک نسبت داده اند ولی شواهد زمین شناسی و تعیین سن مطلق نشان داده است که فازهای دگرگونی و گرانیت زایی اولیه آن به فاز کوهزایی هرسی نین و بعد ها در تریاس میانی نیز مجموعاً تحت تاثیر دگرگونی های سیمرین پیشین قرار گرفته است

ادامه ی قسمتی از عملکرد کوهزایی هرسی نین را که از تیاشان - پامیر - هندوکش به جنوب مشهد می رسد ، نوع فرورانش پوسته ی اقیانوسی می باشد. در این زون رسوبات کامبرین فسیل دار وجود داشته و طی سیلورین و دونین زیرین ، دریای مشترکی شمال شرقی ایران و ایران مرکزی را فرا می گرفت. زیرا رسوبات مشابهی طی این مدت در بینالود و ایران مرکزی بر جای گذاشته شده است. ارتباط مزبور تا کربونیفر زیرین نیز وجود داشته است درحالی که در البرز رابطه ی مزبور به کلی قطع شد. این وضعیت را به حرکات خشکی زایی اواخر دونین مربوط می دانند و کنگلومرای قاعده ای کربونیفر زیرین را دلیل این حرکات ذکر می کنند. رسوبات کربونیفر فوقانی دربینالود ، شامل مجموعه ای ازماسه سنگ کوارتزیتی سیاه رنگ وشیل است که تا اندازه ای شبیه تشکیلات سردر (طبس - ایران مرکزی) است

رسوبات تریاس البرز با ایران مرکزی تفاوت داشته ولی دربینالود ، هیچ نوع رسوبی در تریاس تشخیص داده نشده است. تنها درمنطقه ی آق دربند رسوبات شیل و ماسه سنگ همراه با لایه های آهکی آمونیت دار وجود دارد که آن را به تریاس میانی و فوقانی مربوط می دانند

زون کپه داغ

این زون به صورت باریکه طویلی درشمال خراسان و ادامه بخش شمالی آن در ترکمنستان قرار دارد بنابراین ، منطقه ی مرزی شمال شرقی ایران با ترکمنستان به شمار می آید. حد جنوبی کپه داغ به بینالود محدود می شود. حد شمالی آن با فلات توران گسلی است. بنا به نوشته ی نبوی گسل عشق آباد در ترکمنستان با روند N315- 310 درجه ،جدا کننده ی این زون از پهنه ی توران است و دنباله ی این گسل درناحیه ی سرخس ایران هم دیده می شود. این زون پس از کوهزایی کیمرین پیشین ، یعنی هنگامی که ظاهرا تصادف وبرخورد بین ایران وتوران خاتمه یافت به صورت حوضه ی رسوبی درمی آید و در آن از ژوراسیک تا میوسن ،رسوبات ضخیمی بدون نبود چینه شناسی مهم ولی با رخساره های متنوع روی هم انباشته شده است .این رسوبات اساسا شامل شیل ، آهک ، مارن ، ماسه سنگ ، و گاهی کنگلومرا و سنگ های تبخیری است که در انتها به وسیله ی لایه های قرمز رنگ ، خشکی مشابه تشکیلات قرمزبالایی به سن بعد از الیگوسن زیرین ،یا احتمالا میوسن پوشیده می شود .مجموع سری های مذکوربه طور دگرشیب در زیر کنگلومرای پلیوسن قرار دارد

مرحوم دکتر افشار حرب در پی سنگ این منطقه چهار گسل اصلی تشخیص داده است که حداقل پیش از ژوراسیک فعال بوده اند . این گسل ها بعدها و طی حرکات کمپرسیونی بعدی ، ازحالت عادی به گسل معکوس تغییر وضع داده اند. گسل های کپه داغ باحاشیه ی قدیمی قاره ی پلاتفرم توران جنوبی در پالئوزوئیک و بخشی از تریاس تطبیق می کند

در ناحیه ی آق دربند در زیر سنگ های رسوبی دوران مزوزوئیک این حوضه ی رسوبی ، سنگ های قدیمی تری که متعلق به دونین تا تریاس است مشاهده می شوند که تنها رسوبات دونین آن دگرگونی خفیفی را متحمل شده و احتمالاً این دگرگونی به فاز هرسی نین متعلق است ، زیرا رسوبات ژوراسیک و کرتاسه ی کپه داغ به 6000 متر می رسد که از رسوبات زاگرس همین زمان زیادتر است

از ویژگی های اصلی این زون نبود فعالیت ماگمایی در طول پیدایش و دوام این حوضه ی رسوبی است. با وجود این ، درمرز جنوبی کپه داغ فوران بازالتی کواترنر نیز گزارش شده است که آن را به چین خوردگی اواخر پلیوسن مربوط می دانند و چین های ملایمی به رسوبات کپه داغ داده است .لازم به ذکر است که درحوضه ی کپه داغ ، مانند زاگرس حرکات کوهزایی مهمی بعد از دوره ی لیاس اتفاق نیفتاده است و تنها آثار حرکات خشکی زایی مختصر دربرخی از مواقع مشاهده می شود. چنان که طی پالئوسن هیچ چین خوردگی در آن به وجود نیامد. ولی این منطقه موقتا ازسطح آب بالا آمد و به دنبال آن ، از زمان ائوسن – الیگوسن شروع به فرونشست کرد .با توجه به تغییر ضخامت لایه ها طی دوران مزوزوئیک و ترشیر ، می توان نتیجه گرفت که محور فرورفتگی به تدریج درجهت قسمت های جلویی فلات توران منحرف شد. روند کلی این زون همان روند گسل عشق آباد است که فرورفتگی کشف رود با همین روند به وجود آمده است

زغال سنگ چیست ؟

زغال سنگ نوعي سنگ رسوبي قابل احتراق است و از دسته كانسارهاي رسوبي بيوشيميايي(شامل زغال سنگ ها، شيل هاي نفتي، رسوبات فسفاته گوانو و هيدروكربورها)، تشکيل شده است. 
زغال به طور كلي از عناصر كربن (به صورت تركيبات هيدروكربوري و كربن ثابت)، هيدروژن، ازت، نيتروژن و ناخالصي تشكيل گرديده که درصد اين عناصر در زغالهاي مختلف متغير است. به طور کلي50% زغال را مواد هيدروكربوري و كربن تشكيل مي دهد. 
زغال بر اساس خواص فيزيكوشيميايي و درجه زغالي شدن به چهار نوع مهم زغال آنتراسيت، زغال بيتومينه، زغال ليگنيت، زغال قهوه اي تقسيم مي شوند.
نسبت كربن فرار به كربن ثابت، ضريب سوختن زغال ناميده مي شود. اين ضريب در آنتراسيت زياد و در زغال قهوه اي كم است. درصد هيدروژن، اكسيژن و رطوبت از آنتراسيت به طرف زغال قهوه اي افزايش   مي يابد. 
گياهاني كه در باتلاقها، مردابها و محيطهاي دلتايي رشد كرده اند در شرايط مناسب به زغال تبديل شده اند. تعداد اين گياهان بيش از 3000 گونه تشخيص داده شده است. مطالعات رسوب شناسي و تكتونيكي نشان مي دهد كه محيطهاي دلتايي حاشيه كراتون هاي پايدار و حوضه هاي درون قاره اي مناسب براي تشكيل گياهان بوده است. 
مرز بين زغال سنگ حرارتي و كك شو را نمي توان دقيقاً مشخص نمود. چه بسيار زغال سنگ هايي كه عرفاً حرارتي ناميده مي‌شوند، در حاليكه قابليت تبديل به كك را داشته و سپس در مصارف مختلف از جمله مصارف حرارتي مورد استفاده قرار مي گيرند. تاريخچه اكتشاف و استخراج زغال سنگ به بيش از 2000 سال پيش مي رسد، ولي شواهد زيادي وجود دارند كه حكايت از استخراج اصولي زغال سنگ از قرن دوازده ميلادي دارند.
از آنجا كه زغال سنگ منشأ رسوبي دارد، غالباً در ميان سنگ هاي رسوبي مناطق مردابي و باتلاقي مشرف به دريا بطور متناوب ديده مي‌شود. مواد دربرگيرنده زغال عمدتاً شامل رس، لاي (سيلتستون) در كمر پايين و ماسه سنگ در كمر بالاست. 
زغال‌سنگ از عناصر ميكروسكوپي قابل رؤيتي به نام ماسرال ها تشكيل يافته است. ماسرال ها بر خلاف كاني هاي ديگر ماهيت بلورين و كريستالي ندارند. از كاربردهاي وسيع و در حال گسترش زغال سنگ به عنوان سوخت براي توليد حرارت بوده است. به دليل وجود ذخاير عمده و قابل دسترس زغال سنگ در ايران، استخراج زغال سنگ همواره از اهميت فوق العاده اي برخوردار بوده است.
مراحل زغالي شدن، بخشي از دياژنز و گاهي مرحله اي از دگرگوني محسوب مي شود. گياهان بعد از مرگ در سطح زمين، تحت تأثير باكتري هاي هوازي به مواد آلي و معدني تجزيه مي شوند. در صورتي كه گياهان در رسوبات نرم مدفون شوند و يا در محيط آب قرار گيرند، تجزيه آنها تدريجي و در شرايط غير هوازي صورت خواهد گرفت.
شرايط مهم و اساسي تشكيل زغال عبارتند از عمق زياد، گراديان حرارتي مناسب و طولاني بودن زمان زغالي شدن است که مرغوبيت زغال رابطه مستقيم با عمق، زمان زغالي شدن و گراديان حرارتي منطقه دارد.

بقیه را در ادامه مطلب دنبال کنید

مواد امتحاني و ضريب دروس کنکور ارشد ۱۳۸۹

سایتی برای دیدن و خریدن تصاویر ماهواره ای از ایران و کل جهان با کیفیت بالا

http://earth.imagico.de